મહિલા અનામત બિલ | નારી શક્તિ વંદન અધિનિયમ : ગઈકાલથી આજ સુધી

મહિલા અનામત બિલ

નારી શક્તિ વંદન અધિનિયમ: કાયદો અને તેની સ્થિતિ

બ્રેકિંગ અપડેટ: ૧૭ એપ્રિલ ૨૦૨૬

૧૩૧મું બંધારણીય સુધારા વિધેયક લોકસભામાં મંજૂર થઈ શક્યું નથી. આ બિલ મહિલા અનામતને ૨૦૨૯ની ચૂંટણી પહેલા વહેલી તકે લાગુ કરવા માટે હતું, પરંતુ બહુમતી ન મળતા તે અટકી ગયું છે.

ભારતની સંસદમાં મહિલાઓની ૩૩% ભાગીદારી સુનિશ્ચિત કરતો કાયદો પસાર થઈ ચૂક્યો છે, પરંતુ તેને અમલી બનાવવામાં હજુ કેટલીક બંધારણીય પ્રક્રિયાઓ બાકી છે. તાજેતરની ઘટનાઓને કારણે લોકોમાં એવી ગેરસમજ ઉભી થઈ છે કે મહિલા અનામત રદ થઈ ગઈ છે, પણ હકીકત અલગ છે.

🛑 ગેરસમજ દૂર કરો

ગઈકાલે જે બિલ ફેલ થયું તે ૧૩૧મો સુધારો હતો, જેનો હેતુ બેઠકો વધારીને અનામતને ઉતાવળે લાગુ કરવાનો હતો. પરંતુ ૨૦૨૩માં પસાર થયેલ ૧૦૬મો બંધારણીય સુધારો હજુ પણ સુરક્ષિત છે. મહિલા અનામત રદ થઈ નથી, માત્ર તેના વહેલા અમલીકરણનો રસ્તો અટકી ગયો છે.

ઐતિહાસિક વિગત

૧૯૯૬: એચ.ડી. દેવગૌડા સરકાર દ્વારા પ્રથમવાર બિલ રજૂ કરાયું.

૨૦૧૦: રાજ્યસભામાં બિલ પસાર થયું પણ લોકસભામાં અટકી ગયું.

૨૦૨૩: સંસદના વિશેષ સત્રમાં 'નારી શક્તિ વંદન અધિનિયમ' પસાર થયો.

૨૦૨૬: બેઠકો વધારવાનો નવો સુધારો (૧૩૧મો) લોકસભામાં મંજૂર ન થયો.

કાયદાની મુખ્ય જોગવાઈઓ

૩૩% અનામત

લોકસભા અને રાજ્યોની વિધાનસભાઓમાં ૩૩% બેઠકો મહિલાઓ માટે અનામત રાખવામાં આવશે.

SC/ST કોટા

અનામત બેઠકોમાં પણ અનુસૂચિત જાતિ અને જનજાતિની મહિલાઓ માટે અનામતની વ્યવસ્થા.

૧૫ વર્ષનો સમય

આ કાયદો અત્યારે ૧૫ વર્ષ માટે લાગુ કરવામાં આવ્યો છે, જે ભવિષ્યમાં વધારી શકાશે.

હવે આગળ શું?

કાયદા મુજબ, મહિલા અનામત ત્યારે જ લાગુ થશે જ્યારે:

• નવી જનગણના (Census) પૂર્ણ થાય.
• જનગણનાના આંકડા મુજબ સીમાંકન (Delimitation) એટલે કે બેઠકોની હદ નક્કી થાય.

આ પ્રક્રિયા પૂરી થયા બાદ જ મહિલાઓને ૩૩% અનામતનો લાભ મળશે. અત્યારે એવી શક્યતા છે કે ૨૦૨૯ની ચૂંટણીમાં આ અનામત પૂરેપૂરી રીતે લાગુ થઈ શકશે.

માહિતી સૌજન્ય અને પ્રસ્તુતિ:

પે સેન્ટર શાળા નં. ર, વેરાવળ

© ૨૦૨૬ શૈક્ષણિક બ્લોગ - સામાજિક વિજ્ઞાન વિભાગ